211آشكار مىگردد.
در سمت شرقى اين توسعه دوازده ستون، در سمت شمالى آن بيست ستون، در قسمت غربى يازده ستون و در جانب جنوبى بيست و سه ستون قرار دارد. اما در توسعهاى كه در باب ابراهيم انجام گرفته، در شبستان آن هفده ستون از سنگ تراشيدهاند كه دو رديف در شبستان پيشين آن، كه به مسجدالحرام منتهى مىگردد، به «نوانخانۀ رامشت» واقع شده قرار دارد. گفتنى است دو ستون از آنها در سمت راست شخص وارد شونده و دو ستون ديگر متّصل به «نوانخانه خوزى» در سمت چپ شخص وارد شونده به آن قرار گرفته است. در سمت شمالى آن، شش ستون و در سمت جنوبى نيز شش ستون است كه يكى از اين ستونها به منارهاى كه در اين توسعه قرار داشته اتصال دارد. در سمت غربى از اين توسعه، ستونى قرار داده نشده است. اما تعداد بالكنها و مهتابىهاى مسجدالحرام از داخل چهار صد عدد كه هفت عدد آن به صورت نيمه است.
تعداد ايوانهايى كه از خارج بر ديوار مسجد قرار داشته، پنجاه و دو عدد بوده و اين ايوانها همگى بر روى درهاى مسجدالحرام قرار داشته است.
هم اكنون تعداد ستونهاى مرمرين و ستونهاى زرد شميسى در مسجدالحرام به سيصد و يازده مىرسد. در سمت شرقى مسجدالحرام كه در مقابل درِ خانۀ كعبه قرار دارد، شصت و دو ستون ساخته شده از مرمر و در سمت شامى كه سمت شمالى نيز خوانده مىشود و در مقابل «حِجر» شريف قرار دارد، هشتاد و يك ستون مرمرين و در سمت غربى كه در مقابل «مستجار» است، شصت و چهار ستون استوانهاى قرار دارد كه شش ستون از آنها از سنگ چخماقى و باقى، همگى از مرمر بنا شده است. در سمت جنوبى مسجدالحرام كه مقابل دو ركن «حجرالأسود» و «يمانى» است، هشتاد و سه ستون استوانهاى بنا شده كه يازده عدد از اين ستونها از سنگ چخماق و ساير ستونها از مرمر ساخته شده است.
در فضاى توسعه يافتۀ دارالندوه، پانزده ستون استوانهاى است كه يكى از آنها از سنگ چخماق مىباشد. و در فضاى توسعه باب ابراهيم شش ستون قرار دارد. اما ستونهاى زرد شميسى، مجموع آنها دويست و چهل و چهار عدد مىباشند، كه اين