77نشدنى و يك سرچشمۀ هميشه فياّض براى مسلمين است. در حج، هم دنيا براى مسلمانان است و هم آخرت، هم تربيت فردى و تهذيب نفسانى است و هم تربيت اجتماعى و سياسى، علاوه بر اين احساس اخوت هست، احساس وحدت و يگانگى هست، نظم و ترتيب هست، نشان دادن عظمت اسلام به غير مسلمين و تقويت روحيۀ مسلمين به خاطر مشاهدۀ عظمت اسلامى هم هست. نهايتاً اين كه حج مجمعى براى متحد كردن آرا و دل‌ها در زمينه‌هاى گوناگون است. همه چيز در اين مجموعه ملاحظه شده است. آن‌جا كه قرآن كريم به منافع اشاره مى‌كند و مى‌فرمايد: لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ ¹ مقصودش فقط منفعت معنوى نيست، فقط مسألۀ شخصى نيست، فقط جنبه روحى و روانى يا جنبۀ عبادى نيست و يا فقط جنبۀ دنيايى و تجارت نيست بلكه همه چيز است. سياست است، اقتصاد است، معنويت است، روحيۀ فردى است، روحيه جمعى است و اقتدار جهانى است. ²ب: نگاه نو به فلسفه و اعمال حج

امام خمينى \،رهبر كبير انقلاب