76ليكن مؤمنان همه اينها را به چشم خود ديده بودند. اما در آيه مورد بحث و مانند آن با آنكه حوادث گذشته را نديدهاند، مىفرمايد: به يادآوريد!
بايد توجه داشت كه يادآورى چيزى تنها متعلق به ديدن محسوس نيست، بلكه شامل شنيدن، خواندن و هر نوع دانستن قبلى مىشود، هر چند از طريق الهام و وحى الهى باشد. و البته اين نوع تعبير خود مىتواند انسانها را به مطالعه تاريخ گذشته، و عبرت گيرى از آن ترغيب نمايد.
1. بناى كعبه
خداى سبحان در اين آيه مىفرمايد: ابراهيم و اسماعيل پايهها و ديوار كعبه را بالا آوردند، ليكن در اين كه آيا ابراهيم بنّاى نخست كعبه بوده و يا تعمير كننده آن، جاى گفتگو دارد.
از آيات قرآن چنين استفاده مىشود كه كعبه پيش از ابراهيم بنا شده است، زيرا قرآن مىفرمايد: «إِذْ بَوَّأْنٰا لِإِبْرٰاهِيمَ مَكٰانَ الْبَيْتِ (حج: 26)». و نيز فرمود: « رَبَّنٰا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوٰادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ (ابراهيم: 37)». نشان دادن جاى خانه به ابراهيم، و اسكان دادن ذريه در محل وادى غير مزروعى با قيد «عند بيتك المحرم» بيانگر اين است كه، پيش از آن خانه خدا وجود داشته است.
روايات نيز مؤيد همين معناست، چنانكه اميرالمؤمنين مىفرمايد: « أ لا ترون أن الله جل ثناؤه اختبر الأولين من لدن آدم إلى الآخرين من هذا العالم ، بأحجار لا تضر و لا تنفع و لا تبصر و لا تسمع فجعلها بيته الحرام الذى جعله للناس قياما ». 1 و در روايتى ديگر از امام صادق مىخوانيم كه فرمود: « إن آدم هو الذى بنى البيت و وضع أساسه ...». 2 و در روايتى ديگر مىفرمايد: «... فلما أذن الله له فى البناء قدم إبراهيم ع فقال يا بنى قد أمرنا الله ببناء