353 ج. فلسفه حج

آيه دوم كه در حقيقت ادامه آيه اول است به بيان فلسفه حج پرداخته و مى‌فرمايد: «لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ» .

در اين آيه از يك سو تعبير «ليشهدوا» نموده است، كه اين «لام» براى تعليل يا براى غايت است، يعنى « أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ ، لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ » . بدين معنا كه بگو: بيايند براى ديدن منافع خود، يا بگو: بيايند تا شاهد منافع خودشان باشند، از سوى ديگر تعبير به «منافع» نموده و به اصطلاح جمع آورده است، كه طبعاً دايره وسيعى بايد در اين تعبير تعبيه شده باشد، از اين رو ديدگاه‌هاى مختلفى مى‌تواند وجود داشته باشد.

منافع دنيوى يا اخروى؟

برخى از مفسران بر اين باورند كه آيه تنها ناظر به منافع دنيوى چون تجارت در ايام حجّ و انفاق به فقراست. ¹دليلى كه بر اين قول وجود دارد، اين آيه شريفه است كه مى‌فرمايد: «لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ (بقره: 198)». ² اين درباره اساسى‌ترين ركن حج يعنى عرفات نازل شده است و مراد از آن قطعاً فضل مالى است نه فضل معنوى، چرا كه اصولاً حجّ براى فضل معنوى و نيازى به اذن و اجازه ندارد.