228بسا بتوان گفت: وصف هدايت كه در آيه آمده است اشارت به حالت معنويتى باشد كه بر اثر دعاى ابراهيم بر اين سرزمين حكمفرماست، كه گفت: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النّٰاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ (حجر: 37)». و اين مردم براى اداى مناسك حج و نماز و طواف و كسب معنويت و هدايت به سوى آن مى‌آيند. 1
معناى عالمين
تعبيرى كه قرآن در اينجا به كار برده «هدى للعالمين» است، و مفيد اين معناست كه اين خانۀ هدايت براى جهانيان است. اين تعبير از دو جهت گسترده و فراگير است: يكى از ناحيه خود هدايت كه مطلق است و شامل همه انواع و مراتب هدايت مى‌شود، 2 افزون بر اين كه موجب وحدت و يك پارچگى مردم مى‌شود كه خود نمودى از هدايت الهى است. دوم از جهت عالمين، كه همگان را در بر مى‌گيرد.
ليكن اين پرسش مطرح است كه محدوه عالمين در اين تا كجاست؟ زيرا مى‌بينيم كه نه تنها همه مردم، بلكه همه مسلمانان نيز از بركت آن بهره نمى‌برند و آن‌گونه كه شايسته و بايسته است از هدايت سود نمى‌برند.
پاسخ اين است كه آيه شريفه در صدد افاده اين معناست كه هدايتگرى كعبه در خصوص مسلمين، يا آل ابراهيم، و يا عرب نيست؛ بلكه اقوام مختلفى را شامل مى‌شود. و لزوماً نبايد گفت تك تك انسانها در همه زمانها را در بر مى‌گيرد. زيرا واژه عالمين در فرهنگ قرآن به همه ماسوا الله «ربّ العالمين» اطلاق شده است، همان‌گونه كه در محدوده انسانى نيز به كار رفته است، چنانكه