155
شأن نزول
در شأن نزول آيه مىنويسند: معاذ بن جبل به پيامبر عرض كرد يا رسولالله! يهود زياد از ما مىپرسند كه اين هلالها چيست؟ كه اين آيه نازل شد. 1 برخى از تفاسير اضافه نمودهاند كه سؤال اين بوده است، كه چرا و چگونه ماه ابتدا به صورت نخى باريك ظاهر مىشود و اندك اندك گسترش يافته تا به صورت دايره در آمده و دوباره باريك شده و به صورت اول در مىآيد، و مانند خورشيد نيست كه يكسان باشد. 2
محتواى آيه
اين آيه شريفه از دو بخش به حسب ظاهر مجزا از يكديگر تشكيل شده است و هر كدام محتواى خاص خودش را دارد، گرچه خواهيم گفت كه دو بخش آيه به يكديگر مرتبطند.
أ. فلسفه هلال
در بخش نخست آيه، خداى سبحان ابتدا پرسشى را كه از سوى عدهاى مطرح شده است، يادآور مىشود و سپس پاسخ آن را بيان مىكند، در اينكه پرسش در آيه از چه امرى بوده است؟ وجوهى ذكر شده است، از جمله:
سؤال ازحقيقت تكوينى ماه. 3سؤال از اشكال مختلف ماه چون: هلال، قمر و بدر. 4