283توجّه است، تأثيرى است كه يهوديان بنىنضير در اتّحاد قبايل و طوايف مختلف (به اصطلاح اسلام: احزاب) داشتهاند.
بايد توجّه داشت كه يكى از مفادّ عهدنامۀ مهاجران و انصار از يك طرف و يهوديان مدينه از طرف ديگر آن بود كه:
«هرگاه مدينه مورد حمله و تاخت و تاز دشمن قرار گيرد، هر دو با هم در دفاع از شهر، تشريك مساعى كنند.» 1«و إنّ اليهود ينفقون مع المؤمنين ما داموا محاربين».
با مشاركت بنىقريظه دو جبهه در برابر مدينه گشوده شد: يكى از جنوب و جنوب غربى توسّط بنوقريظه و ديگرى از طريق شمال شرقى و غربى توسّط مكّه و همپيمانان آنها. با توجّه به اينكه همۀ منابع تاريخ و سيره، تعداد محافظان مسلمان مدينه را سههزار نفر دانستهاند، هجوم بيش از دههزار نفر از احزاب مختلف عرب و يهود، پيروزى قطعى را به دشمنان محمّد صلى الله عليه و آله نويد مىداده است.
نكتۀ اساسىتر اين است كه متأسّفانه مورّخان و سيرهنويسان، دو واقعۀ خندق و بنوقريظه را از هم جدا و بهعنوان دو برخورد دفاعى مسلمانان تلقّى كردهاند؛ در حالى كه ما آن دو را مربوط به يك هجومِ تداركديدهشده و هماهنگ از سوى دشمنان كينهتوز محمّد صلى الله عليه و آله و معنويّت اسلام مىدانيم؛ لذا روش تحقيق خود را بر قبول آن استوار ساختهايم. از اين رو هجوم قواى مشترك را در دو موضع مورد بررسى قرار مىدهيم:
اوّل در شمال مدينه كه بهعنوان «خندق» مشهور است.
دوم در جنوب مدينه كه به عنوان «بنوقريظه» شهرت دارد.
پ: هجوم قواى مشترك؛ دفاع اجتنابناپذير مسلمانان
ابناسحاق - همرأى با عروة بن زبير و قتاده - تاريخ هجوم احزاب را به مدينه در شوّال سال پنجم هجرت دانسته است 2؛ ولى موسى بن عقبه به نقل از زهرى، شوّال سال