181شمال مدينه خواندهاند. «ياقوت حموى» آراء قدماى خود را به اختصار چنين تحرير كرده است:
«أُحُد: بضمّ أوّله و ثانيه معاً، اسم الجبل الّذي كانت عنده غزوة أُحُد، و هو مرتجل لهذا الجبل و هو جبل أحمر ليس بذي شناخيب، و بينه و بين المدينة قرابة ميل في شماليها...». 1اوراق متون كهن جغرافياى مسلمانان را به كنارى مىنهم و خود كه روزهاى متعدّدى نظارهگر اين كوه بودم و گوشهها و جوانب آن را مىنگريستم، به ياد مىآورم كه آن را كوهى امتداد يافته درد و سمت شرقى و غربى شمال مدينه ديدم. وقتى اندازهاش گرفتم، 6000 متر امتداد آن بود و به صورت مجموعۀ پيوستهاى از سلسلهجبال كوچك و بزرگ و در عين حال كاملاً مجزّا و مستقل از ديگر كوههاى اطراف مدينه جلوهگرى مىكرد.
رنگ عمومى كوه، قرمز متمايل به قهوهاى است؛ ولى چون به آن نزديكتر شويم و بر فراز آن به جستجو بپردازيم، مىبينيم كه پارهسنگهاى گرانيتى اين كوه، از رگههاى مختلفالألوانى چون سبز، سياه، زرد و خاكسترى تشكيل شدهاند. پيكره : 1 - 2
فاصلۀ بين شهر مدينه و كوه احد، دشت پهناورى است كه منتهىاليه حدّ شمالى آن در دامنۀ كوه را وادى قناة گفتهاند. آبى كه در اين وادى جريان دارد، از طائف سرچشمه گرفته و از طريق حرّۀ شرقى مدينه عبور مىكند؛ سمت جنوبى دامنۀ احد (محاذى قبر حمزه عموى پيامبر صلى الله عليه و آله ) را سيراب مىنمايد و تا زغابه ادامه مىيابد.
«زغابه» به ضمّ زاء محلّى است در نزديكىهاى مدينه كه در آخر وادى عقيق، يعنى در شمال غربى شهر مدينه جاى دارد. آبهاى جارى در وادى قناة، به كليّۀ وادىهاى مدينه چون وادى بطحان، رانوناء و مذييب در غرب و جنوب مدينه و وادى عقيق در امتداد كامل غرب مدينه از شمال تا جنوب متّصل مىشود.
حدّ فاصل شهر و كوه احد، دشتى مسطّح و عموماً غيرمسكونى و تنها در چند نقطه