164
ث: آثار تاريخى بدر
به روال تحقيقِ پيوسته در خصوص مدينهشناسى، تلاشها كردم تا به بدر روم و آنجا را وجب به وجب جستجو كنم. در مقام تطبيق متون و وضعيّت جغرافيايى آن روزگاران با موقعيّت فعلى، نياز به عنايت و توفيق داشتم.
در سالهاى 1354ه .ش. تا 1357ه .ش. مكرّراً به اين منطقه سفر داشتم و قريۀ تاريخى بدر را كه بهوسيلۀ امكانات جديد، در شنزارهاى اطراف آن، رو به گسترش نهاده است، ديدم و به دقّت بر آن نواحى نظارهها كردم.
در آن تاريخ، امارت بدر حدود 4300 نفر سكنه داشت؛ ولى با توجّه به قراء تابعۀ آن مانند المسيجيد، الفاجه، الرايس و الواسطه جمعاً در آن امارت، حدود 44000 نفر زيست مىكنند. امارت از نظر تقسيمبندى ادارى كشور عربستان، در منطقۀ مدينۀ منوّره واقع شده و تابع امير مدينه است.
وجود نخلستانها در حاشيۀ شهر بدر، از وفور آبهاى جارى كه عموماً از چاههاى عميق سيراب مىشوند، حكايتى روشن داشت و اين مىرساند كه منزلگاه بدر در طول قرنها از دوران قبل از اسلام تاكنون، بهخاطر وجود آب جارى در صحراهاى خشك حجاز، موقعيّتى خاص داشته و توقّفگاهى مهم محسوب مىشده است.
«البكرى» به جارىبودن دو چشمۀ بزرگ در اين منطقه كه سرچشمۀ آب آنها به «الجار» در ساحل بحر احمر متّصل است، اشارت كرده است. 1 امروزه الجار را البريكه خوانند كه بيش از بيستونه كيلومتر با بدر فاصله ندارد. از سويى ديگر دو بندرگاه مهمّ الرايس و البريكه در طول تاريخ باعث شدهاند كه مسافرانى كه از مصر به سوى حجاز طىّ طريق مىكنند، پس از پيادهشدن در اين دو بندر، از بدر عبور كرده، عازم مدينه يا مكّه شوند.
شهر بدر ميان دو كوه يكى در امتداد شمال تا شمال غربى و ديگرى در امتداد