139واقدى تصريح مىكند: «محمّد در اين منزلگاه فرود آمد و لشكرگاه ساخت و سپاه را سان ديد.» 1 متن عربى : «فضرب عسكره هناك و عرض المقاتلة».
واقدى معلوم نمىسازد كه اين گفته را از چه كسى شنيده است؛ تنها در سطرهاى بعدى بهگفتۀ سعد بن ابىوقّاص رو آورده است؛ بدين نحو كه «ابوبكر بن اسماعيل» از پدرش از «عامر بن سعد» از پدرش نقل مىكند:
«رأيتُ أخي عُمَير بن أبي وقّاص قبل أن يَعْرَضنا رسولاللّٰه - صلّىاللّٰه عليه [ وآله ] وسلّم -...». 2اين حديث را ابوعمر و ابونعيم و ابوموسى استخراج كردهاند. 3اگر جملۀ «قبل أن يعرضنا» را اينگونه معنا كنيم: «قبل از اينكه پيامبر ما را سان ببيند» معلوم مىشود كه آن حضرت در بيوت سقيا به شيوۀ سرداران خواسته است از برابر نيروها گذر كند؛ در حالى كه «قبل أن يعرضنا» مفهوم «سان نظامى» را در بر ندارد و تنها ديدار آن حضرت را با يارانش نشان مىدهد. به نظر مىرسد چون اين اصطلاح را فردى به كار برده كه خود يكى از جنگجويان عرب بوده و بهعنوان فرماندۀ لشكركشىهاى عرب در فتوحات، نقشى به سزا داشته است، مفهوم و بارى نظامى پيدا كرده است و اين برداشت با واقعيّت مطابقت ندارد؛ زيرا اگر سان به اصطلاحِ معمول و مرسوم اعراب كه در جنگهاى نخستين از آن معنى نظامى افاده مىشده، مدّ نظر باشد، بايد مطمئن شد كه پيامبر و يارانش مىدانستند كه براى مخاصمه و جنگيدن خارج شدهاند؛ پس چرا سعد بن معاذ صريحاً در بدر به پيامبر گفته بود:
«اگر انصار مدنى مىپنداشتند كه تو با دشمن برخورد مىكنى، حتماً در مدينه نمىماندند.» 4