289با توجّه به پژوهشهاى سمهودى در وفاء الوفا، 1 «مسجد عتبانبن مالك باصل المسي بالمزدلف بدار بنيسالم» 2 مىتوان نتيجه گرفت كه برج يا كوشك مزدلف، همان خانۀ عتبان بوده است كه به تصريح سمهودى(ص878)؛ «الّذي في شامي مسجد الجمعة، عند عدوة الوادي الشرقية».
مطرى، مورّخ مدنى، اين نشانى را ذيل وصف مسجد جمعه به آشكار نوشته است، كه: «في شمال هذا المسجد (الجمعة) أُطم خراب يقال له المزدلف أطم عتبان بن مالك. والمسجد في بطن الوادي صغير جدّاً مبنى بحجارة قدر نصف القامة». 3«أُطُم، و هي الحصون الّتي تبنى الحجارة» 4اين توصيفات و نشانىها با نشانىهاى بناى فعلى؛ چهار ديوارى بدون سقف، مطابقت كامل دارد. اولاً: در قسمت شمالى (شامى)، مسجد جمعه است و ثانياً: بنايى است سنگى با ديوارهاى بسيار كوتاه و مساحتى بسيار كوچك.
هنگام ديدار از اين بنا در سالهاى 1398/1395ه .ق. مشاهده كردم، حصيرى در داخل اتاق غير مسقّف مذكور انداخته بودند كه نشانگر توجّه بعضى از مردم بود. بر ديوار مجاور در شكسته و چوبى آن هم با ذغال و به غلط نامهاى مختلفى از جمله «مسجد جمعه» را نوشته بودند.
استقرار بنا بر تلّى از خاك، به خوبى نشان مىدهد كه بناى مسجد بر ويرانهاى از بناهاى گذشته احداث شده است و اگر مجال خاكبردارى داده شود، ممكن است نشانههايى از ديرينههاى برج بنىسالم و خانۀ عتبان يا بناهايى كه به ياد آن ايجاد شدهاند، به دست پژوهندگان دهد.نك : پيكرههاى 1 - 15 ؛ 2 - 15