282نايب الصّدر شيرازى 1 ضمن شرح قبرستان بقيع در سالهاى 1305 و 1306ه .ق.
بناى مسجد ابىّ بن كعب را ديده و نوشته است:
«وارد بقيع مىشود. به دست راست، مسجد پوشيدهاى است؛ مانند اتاق بر سر او نوشتهاند: «هذا مسجد أبيّ ابن كعب و صلّى فيه النّبيّ غير مرّة».
رفعت پاشا 2 از تجديد بناى مسجد توسّط دولت عثمانى ياد كرده و مشاهدات خود را در حوالى سال 1318ه .ق. چنين نگاشته است:
«و قد كان هذا المسجد متخرباً و كانت توضع فيه آلات الحفارين مجددته الدولة العليّة مع محرابه و احكمت بناءه». 3تطبيق نشانى آراى متأخّرين از موقعيّت و محلّ بناى مسجد مزبور با شهر مدينۀ امروزى كه به هر حال دستخوش تغييرات فراوانى شده است، چندان مشكل نيست.
خيابان بقيع - امتداد خيابان ابوذر - كه از مجاورت سمت غربى قبرستان بقيع، از شمال به جنوب امتداد دارد و مكرّراً توسط دولت سعودى تعريض و تجديد شده است، حدود تقريبى ديوار غربى قبرستان بقيع را، كه در كنارۀ حصار قديمى مدينه جاى داشته، معلوم و مشخّص مىسازد. با اين همه و با توجّه به اينكه فاصلۀ چندانى بين بُقاع اهلبيت و عقيل و حدّ نهايى سمت غربى آن نبوده است، مىتوان اطمينان داشت كه مكان مسجد، همان بنايى است كه در سمت جنوبى بناى سايبان حفارين كه در سال 1373ه .ق. تأسيس گشته، قرار دارد. اين بنا كه پشت آن به خيابان بقيع متّصل است، در همان محدودۀ 30 مترى «مظلّه» (محلّ برگزارى مراسم فاتحه خوانى و زيارت اهل بقيع) جاى دارد.
متأسّفانه تهيّۀ عكس و اسلايد در خيابانهاى اطراف بقيع، ممنوع، بسيار سخت و براى ما غير ممكن بود. با اين همه، با توجّه به نقشۀ دقيق بقيع، عكسهايى كه از نماى