240مسجد ذباب نائل شده است. زين مراغى در 800 ه .ق. آن را مخروبه يافته، بعدها در سال 845ه .ق. به همّت «امير جانبك نيروزى» بناى آن احيا شده است.
در بعضى از اوراق و نوشتههاى تاريخى، اشاره شده است كه مسجد ذباب را «الرايه» خواندهاند.
مسجد الرايه ( \ پرچم) بىترديد، همان مسجد ذباب است و شايد به اعتبار واقعهاى باشد كه واقدى آن را در «الحرّه» بيان كرده است. واقدى مىنويسد:
«وقتى سپاهان مدينه براى جنگ حرّه بالاى خندق صف بسته بودند، يزيدبن هرمز امير موالى روى كوه ذباب پرچم مدنىها را به اهتزاز در آورده بود.»
علىبن موسى در رسالۀ «وصف المدينة المنوره» كه نسخۀ خطى آن به شماره 1644/31690 در دارلكتب والوثائق القوميۀ قاهره، قسمتِ مربوط به تاريخ، مورد مطالعۀ حقير قرار گرفت. به نكتۀ بس ظريفى اشاره كرده كه متأسفانه مأخد آن را ثبت ننموده است. على بن موسى مىگويد كه مسجدالرّايه را ديده است و آن مسجدى است كه بر روى كوه ذباب بنا شده و يادآور وقتى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله چون قصد غزايى را مىنمود، پرچم اسلام را بر فراز كوه ذباب مىافراشت تا نشانۀ قصد و عزم وى باشد و خبرى براى مسلمانان.
ابراهيم رفعت پاشا نيز مسجد ذباب را زيارت كرده است و موقعيت آن را در «مرآتالحرمين» به دقّت و صحت - و مطابق نوشتههاى كتب معتبر قديم و مربوط به اخبار مدينه از مراغى تا سمهودى - وصف كرده و نشانى آن را در قسمت چپ طريق شامى دانسته است.
اينجانب در سالهاى 1398/1396ه .ق. موفّق به مشاهده و زيارت مسجد ذباب شدم؛ آن مسجدى كوچك بر فراز كوه ذباب بود و از دامنۀ كوه تا قسمتهاى فوقانى آن به محاصرۀ مساكن و مساكين مدينه در آمده است و كاملاً كوه را پوشاندهاند. طىّ راه از دامنۀ كوه تا محلّ مسجد، با عبور از داخل منازل مذكور ممكن شد. متأسفانه منطقۀ مسكونى ذباب مملو از كثافات حيوانات اهلى و خرابههاى بينوايان است.
بقاياى بناى مسجد به صورت يك اتاق كوچك 4*4 متر در آمده كه ديوارهاى آن