220ولى بر خلاف بعضى از مستندات تاريخى، ماجراى اين ميگسارى مربوط به صحابهاى از زمرۀ ابو ايّوب انصارى نبوده است. به قول شيخالطّائفه ذيل تفسير آيه و ابوالفتوح رازى و مجلسى به استناد «المنتقى»، ماجرا مربوط به ميهمانى «عتبانبن مالك» با شركت گروهى از مسلمانان؛ از آن جمله سعد وقّاص يا ميهمانى «عبدالرّحمانبن عوف» بوده است. 1 طبق تحليل نهايى ابوالفتوح رازى «قول بعضى از مفسّران و اصحاب ما آن است كه شُرب خمر، هميشه حرام بوده [ است ] و اين اخبار را قبول نكنند.»
و اگر نظريۀ زين مراغى را در «تحقيقالنصره بتلخيص دارالهجره» مدّنظر آوريم، تحريم شراب، خمر و سكر اگر چه مربوط به سال 4 ق. است؛ ولى سبب يقين ما به اينكه آيۀ تحريم در ميانۀ روزهاى محاصرۀ «بنىنضير» نازل شده، نمىشود.
بر اين اساس، مىتوان از منابع مختلف حديث و تاريخ، چنين نتيجه گرفت كه مكان مسجد الفضيخ در طول روزهاى غزوۀ بنىنضير، اقامتگاه محمّد صلى الله عليه و آله بوده و اينكه در آنجا به نماز ايستاده، قول مورد اتّفاق همۀ محقّقان است و وجه تسميۀ فضيخ نيز به هر اعتبار، مربوط به همين ايّام مىباشد.
كلينى در فروع كافى، 2 مدارك متعدّدى مبنى بر متبرّك بودن مكان «فضيخ» در عقيدۀ دينى - و اينكه يادآور حضور محمّد صلى الله عليه و آله است - خاطر نشان ساخته است. از ابوعبداللّٰه، به نقل از ابوعلى اشعرى، از محمّدبن يحيى به روايت از سهلبن زياد، از علىّبن ابراهيم مؤكّداً به زيارت و عبادت در آن مكان قلم زدهاند.
ب : فضيخ، ردّالشمس؟
در بعضى از آثار دينى، مسجد فضيخ با نامهاى ديگرى چون مسجدالشّمس، مسجدالشّمسى و مسجد ردالشّمس شناسانده شده است.