65
گام دوّم:بازگرداندن حجّ به شيوۀ ابراهيمى
بزرگترين آفت جريانها و حركتهاى سرنوشتساز تاريخى، خطر رجعت و تحريف و بدعت است. عوامل آفتزا، بدون آن كه از خود مخالفت و مقاومتى نسبت به اصل جريان و حركت نشان دهند، در كنار آن رشد مىكنند و به تهى كردن محتواى حركت و بازگرداندن آن به سود خويش و ايجاد دگرگونيهاى ريشهاى، كه جريان و حركت را خنثى و از تحرك بازدارد، همت مىگمارند. گونههاى مختلف اين آفتها را در كنار همۀ جريانهاى بزرگ تاريخى مىتوان يافت. هرقدر عظمت حركت بيشتر باشد، نوع آفت نيز پيچيدهتر و خطرناكتر خواهد بود. ولى بسيارى از جريانهاى عظيم تاريخى توانستهاند علىرغم وجود آفتهاى گوناگون، به راه خود ادامه دهند.
حركتِ رهايىبخش اسلام در مسير تاريخى خود، همواره دچار