395الفقيه بود.نيز امام حنبلى‌ها محمد بن عثمان بغدادى كه نايب قاضى و محتسب بود،چنان كه شهاب‌الدين بن البرهان و عبدالله بن عمر صوفى و شهاب الدين احمد بن على و عبدالحق سنباطى و عبدالكبير خرازى و سيد محمد خطاب هم از مشاهير اين دوره بودند.از ميان مجاوران،كسانى چون سيد ابراهيم خرد و نيز احمد ريمى و احمد حنبلى و عبدالله بن احمد باكثير و محمد مشرع يمنى و سيد محمد تريمى شهرتى به دست آوردند.برخى از اين علما تا اوايل دورۀ عثمانى زنده بودند. 1
مجلس ومحفل برخى از امرا،محل حضور عالمان و جاى طرح برخى از مباحث علمى بود.مشهورترين آنها محفل حسن بن عجلان،فرزندش بركات،و نواده‌اش محمد بود.اينان در ميان اميران مكۀ اين دوره،افرادى با كفايت علمى سطح بالا به شمار مى‌آمدند.
شيخ عبداللّٰه ابوالخير در كتاب نشر النور فى تراجم علماء مكه 2از شمار فراوانى از عالمان اين دوره و آثار و مؤلفات ايشان ياد كرده كه جاى آن در كتاب‌هاى شرح حال است.من نسخه‌اى خطى از اين كتاب را در كتابخانۀ شيخ عبدالوهاب دهلوى در مكه به دست آوردم.
شمارى از اين علما،منصب قضاوت و افتاء مكه را عهده‌دار بودند،همچنان كه برخى صاحبِ منصبِ محتسبى بودند كه كارش نظارت بر بازار و امور عمومى بود.
مماليك در برخى از دوره‌ها،ولايت قاضى را تأييد مى‌كردند،چنان كه در مواردى كسى را از مصر براى منصب قضاوت مى‌فرستادند.اشراف هم گاه قضات را عزل كرده و يا تأييد مى‌كردند.
سلطان قايتباى به مسألۀ تعليم و تربيت در مكه توجه خاص داشت.وى به سال 882