306
مسائل اجتماعى و عمرانى
مكه،به آن اندازه كه از فاطميان تأثير پذيرفت،از ايوبيان متأثر نشد،زيرا دوران نفوذ ايوبيان كوتاه بود،جز آن كه صلاح الدين تأثير خاص خود را در مكه داشت.او توانست«حيَّ على خير العمل»را از اذان بردارد،چيزى كه از زمان فاطميان باب شده بود.وى دارالضربى هم در مكه درست كرد كه به نام او سكه مىزد.
زمانى كه قتاده،مؤسس طبقۀ چهارم اشراف،حكومت را به دست گرفت،دست به برخى از كارهاى عمرانى زد.وى ديوارى در بالاى مكه و زمين عقبه كه شبيكه را از حارة الباب جدا مىكرد،ساخت، 1جايى كه بنى المظفر هم بعدها جاى آن ديوارى ساختند.به اعتقاد من موقعيت عقبه ميان«ريع»بين شبيكه و حارة الباب بوده و ناميده شدن اين محله به«الباب»،به خاطر واقع شدن دروازۀ آن ديوار در آنجا بوده است.
مسائل اجتماعى در دوران ايوبيان
در مكۀ اين دوره بركههايى براى ذخيرۀ آب ساخته شد كه از آن جمله بركۀ صارم بود.اين بركه مستقيماً به ديوار مَعْلات متصل بود كه در امتداد جايى است كه اكنون شِعْب عامر ناميده مىشود.ابن جبير در سفرنامهاش به سال 579 مىنويسد:او سه دروازه را ديده است:باب مَعْلات،باب مَسْفله،و باب زاهر.و مىافزايد:بازار شلوغ آن ميان صفا و مروه بوده،بازار عطاران و بزازها در نزديكى آن قرار دارد.وى مىنويسد:دو حمام در مكه هست:يكى از فقيه تعايشى يكى از شيوخ حرم،و ديگرى از امير موصل شيخ جمال الدين.شايد اين دو حمام،همان دو حمامى باشد كه به نقل ناصرخسرو گفتيم كه در مكه وجود داشت.ابن جبير مىافزايد:در اطراف دارالندوه،زير مقرنسهاى ميان ستون، نشيمنگاههايى بود كه كاتبان و قاريان و برخى از خياطان در آن جا مىنشستند.