194مرور سام فرزند نوح.در عصر ساسانى،اين منطقه«التيرهان»نام داشت و قبل از 393 ق تاريخ اسكندرى به چنين نامى مشهور بوده است. 1
براساس متون تاريخى،اين شهر در عصر ساسانى،زير سلطه ايران بود و مردم آن به پرداخت ماليات به پادشاهان ايرانى ناچار بودند.مورخان يكى از دلايل وجه تسميه آن به ساءمره(محل حساب)را همين موضوع دانسته‌اند. 2
در دوران اشكانيان،سامراء از مراكز تمدن بود و آثارى نيز در حفارى‌هاى آن به دست آمده است كه تاريخ آن ها به قبل از ميلاد مسيح برمى‌گردد.در اين شهر گورستانى كاوش شده كه قدمت آن به پنج هزار سال قبل از ميلاد مى‌رسد.در دوران ساسانيان،به لحاظ موقعيت مناسب آب و هوايى همواره مورد توجه پادشاهان آن سلسله بود.آن جا بناهاى با شكوهى ساخته‌اند 3كه امروزه بقاياى برخى از آن‌ها باقى است.با تسلط روميان بر اين منطقه مردم آن به مسيحيت گرويدند و به دنبال جنگ‌هاى ايران و روم، اين شهر دچار آسيب‌هاى كلى شد.سامراء همراه ديگر شهرهاى عراق در سال 14 ق توسط سعد بن ابى وقاص فتح شد.از اين هنگام تا پايان قرن دوم هجرى تنها يك دير در سامراء وجود داشت. 4البته برخى از خليفه‌هاى اسلامى از جمله منصور و هارون كوشيدند آن را آباد كنند و حتى هارون قصرى اطراف آن ساخت و كانالى در آن حفر كرد.از آن هنگام تا دوران معتصم(قرن سوم هجرى)از سامراء سخنى در منابع نيست تا آن كه خليفه به احياء و تجديد بناى اين شهر پرداخت. 5در 221 ق،به لحاظ آن كه معتصم تركان را بر امور نظامى و ديوانى مسلط ساخته بود،هفتاد هزار نفر از نظاميان ترك بغداد را جولان گاه تاخت و تاز اسب‌هاى خويش ساخته و بى‌مهابا در كوچه‌هاى شهر