94
يليل
يليل از واديهاى مشهور است.ابو اشعث گويد كه آن وادى ينبع است.يعقوب گويد:
يليل وادى صفراء است يا يليل در وادى صفراء است.سمهودى گويد يليل واديى است در ناحيۀ ينبع و صفراء.و در دريا مىريزد. 1
اما بكرى گويد كه وادى يليل در غيقه مىريزد و غيقه در دريا.و بكرى از زبير بن بكّار روايت مىكند كه يليل واديى است كه به بدر باز مىشود.ياقوت گويد يليل نام قريهاى است نزديك وادى صفراء از اعمال مدينه.در آنجا چشمۀ بزرگى است كه از درون ريگ مىجوشد.
اين چشمه را نجير گويند.
ياقوت از ابن اسحاق روايت كند كه در جنگ بدر،قريش بيامد تا در دور دست وادى پشت عقنقل و يليل فرود آمد.ميان بدر و عقنقل تپهاى است كه قريش در پشت آن مكان گرفت.و قليب در بدر است در كناره نزديك آن به يليل و مدينه.ميان روايت ياقوت كه مىگويد:يليل قريهاى است نزديك وادى صفراء و روايت پيشين مىتوان چنين وفق داد كه شعبهاى از يليل به ينبع مىرود و شعبۀ ديگر به غيقه كه نزديك بدر و وادى صفرا است.
در يليل چشمهاى است به نام نجير.و چون نزديك به جار است مردم جار از آب آن مىنوشند.جار بر كرانۀ نجير است.نجير چشمۀ بزرگى است كه از درون ريك مىجوشد.
پرآبترين چشمههاست ولى آبش در رمل جريان مىيابد و كشاورزان جز در مواضع اندكى نمىتوانند از آن استفاده كنند.اين وادى در نزديكى ينبع به دريا مىريزد.از آب آن چشمه نخلستانها آبيارى مىشود و انواع سبزيها به دست مىآيد و نيز خربزه. 2
از واديهايى كه از يليل بيرون مىآيد يكى هم وادى رحقان است در سمت راست متوجه،از نازيه تا مستعجله و سيلابى كه از سمت چپ مستعجله در آبگير بنى سالم مىريزد.
ابن اسحاق در باب سير رسول خدا-ص-به بدر گويد كه آن حضرت پس از پيمودن ناحيهاى از نازيه به واديى كه آن را رحقان مىگويند-ميان نازيه و تنگۀ صفراء-گذر كرد؛يعنى آن سمت وادى را طى كرد كه طرف مستعجله بود و آن نزديكترين مكان به تنگۀ صفراء بود. 3