204
ورقان
ميان عرج و رويثه،در جانب راست كسى كه از مدينه به مكه مىآيد،كوهى است به نام ورقان.كوهى است سياه و آبش در ريم مىريزد. 1عرّام اين كوه را وصف كرده و گفته است:كسى كه از مدينه به طرف مكه به راه مىافتد اولين كوهى كه در طرف راست خود خواهد يافت ورقان است.كوهى است بزرگ و سياه از سياله كشيده شده تا متعشّى.ميان عرج و رويثه و متعشّى را جىّ گويند در ورقان انواع درختان باشد با ثمر و بىثمر.در آنجا آبچكها و چشمههاى آب شيرين است.از درختان آنجا خزم است و آن درختى است كه برگش شبيه برگ بردى است و ساقهاى دارد چون ساقۀ نخل كه از الياف آن ريسمانهاى نيكو تابند.
ساكنان ورقان بنى اوسل بن مزينه هستند.اينان بيشتر در عمود كه كوه مزينه است زندگى مىكنند.اسدى گويد كه آن در جانب راست راه است براى كسى كه از سياله بيرون مىآيد.و در جانب راست ورقان،سياله و روحاء و رويثه است و عرج در جانب چپ آن است.وادى ملل از ورقان سرازير مىشود. 2و نهبان كوهى است كه راه آن را از قدس و آره جدا مىكند.
قدس و آره
عرّام گويد:در حجاز دو كوه است كه آنها را قدسين گويند؛قدس ابيض و قدس اسود.
اين دو نزديك ورقان هستند.اما ابيض ميان آن و ورقان گردنهاى است به نام ركوبه و آن كوهى است مرتفع كه تا متعشّى ميان عرج و سقيا كشيده شده است.اما قدس اسود،ميان آن و ورقان گردنهاى است به نام حمت.هر دو كوه قدس از آن مزينه است.و اموالشان گوسفند و شتر است.اينان در عمود زندگى مىكنند در آن دو كوه آب چكهاى بسيار است.يعقوب گويد:
قدس و آره دو كوه از آن جهينه ميان حرّۀ بنى سليم و مدينه.سمهودى از قول هجرى گويد:
جبال قدس در مغرب ضاف است از نقيع و قدس كوههايى است به هم پيوسته و بزرگ و پر از خير در آنجا عرعر و خزم مىرويد و نيز انجير و ديگر ميوهها و در آنجا بستانها و منازلى است از آن مزينه.