87چادرهاى شريف،پس از بازگشت وى از عرفات،توقف نمود و استراحت كرديم.

مجددا به راه خود ادامه داده و در ساعت دو و سى و پنج دقيقه به مزدلفه رسيديم.سپس در ساعت 4 و 35 دقيقه به عرفات وارد شديم.بنابراين از اردوگاه تا عرفات را در 5 ساعت و 35 دقيقه طى كرديم كه در ميان آن يك ربع ساعت به استراحت پرداختيم.راهى را كه طى كرديم شنزار بود؛به گونه‌اى كه پا در آن فرو نمى‌رفت.اين راه توسط كوههاى سر به فلك كشيده از دو طرف احاطه شده بود كه در منطقه منا و مزدلفه و ميانۀ راه مزدلفه و عرفات،از هم فاصله مى‌گرفتند.

در سراسر اين راه،همه گونه نيازمنديهاى حاجيان از آب و قهوه و چاى و خوردنيهايى از قبيل گوشت،برنج،عدس پخته و خام و شكر و شيرينى‌جات و لباس و جز اينها به فراوانى به فروش مى‌رسيد.

هنگامى كه به عرفات رسيديم،در جايگاه همه سالۀ محمل مستقر شديم،چادرها برافراشته شده بود و كليه وسائل و لوازم مورد نياز هر فرد كه بيشتر شبانه با سربازان و خدمتكاران در معيت افسرى ارسال گرديده بود،همگى آماده و مهيا بود.پس از آن كه جاى هر شخص تعيين گرديد،بنابر احتياط،با آن كه روز هشتم ذى الحجه بود به احتمال آن كه ممكن است 9 ذى الحجه باشد،همگى رو به سوى«جبل الرحمه»نهاده و ساعاتى را بر روى اين كوه به راز و نياز با معبود خود سپرى كرديم.

لازم به يادآورى است،در صورتى كه اول ماه بر همه ثابت شده باشد،جايى براى شك و احتياط باقى نمى‌ماند،و پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله از روزه شك‌دار نهى فرمودند،از اين رو اين ممنوعيت پيامبر صلّى اللّه عليه و اله ما را بر آن مى‌دارد كه روزى را كه به اشتباه(بلكه ظن و تعيين بر خلاف تصورمان داشتيم)تصور نموديم نهم ذى الحجه است وقوف نكنيم.در هنگام وقوف،باران ملايمى باريد،پس از غروب آفتاب به چادرهاى خود مراجعت كرديم.

كوه عرفات و فضاى پيرامون آن

كوه عرفات به شكل قوس وسيعى است كه بيابان فراخى به نام«عرفه»را دربرگرفته است.مساحت آن حدود 2 مايل مربع است كه در سمت جنوب اين قوس،راه به سوى