429لَكٰاذِبُونَ لاٰ تَقُمْ فِيهِ أَبَداً لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجٰالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللّٰهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ أَ فَمَنْ أَسَّسَ بُنْيٰانَهُ عَلىٰ تَقْوىٰ مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيٰانَهُ عَلىٰ شَفٰا جُرُفٍ هٰارٍ فَانْهٰارَ بِهِ فِي نٰارِ جَهَنَّمَ وَ اللّٰهُ لاٰ يَهْدِي الْقَوْمَ الظّٰالِمِينَ لاٰ يَزٰالُ بُنْيٰانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ إِلاّٰ أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ وَ اللّٰهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ . ¹

ابن حجر در كتاب خود«فتح البارى»در شرح صحيح بخارى گفته است:در مورد آيه لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ اختلاف نظر وجود دارد.

بيشتر صاحبنظران بر اين عقيده‌اند كه آيۀ ياد شده در شأن مسجد قبا نازل گرديده است.در مورد برترى مسجد پيامبر صلّى اللّه عليه و اله حديثى از ابو سعيد خدرى در كتاب مسلم روايت گرديده كه او از پيامبر صلّى اللّه عليه و اله دربارۀ مسجدى كه بر اساس تقوا بنياد نهاده شده،پرسيد،حضرت در پاسخ فرمودند:منظور همين مسجد(مسجد النبى صلّى اللّه عليه و اله)است و روايت ديگرى نيز از احمد و ترمذى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله نقل مى‌كنند كه دو مرد دربارۀ آيۀ لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوىٰ اختلاف كردند،يكى از آنان گفت:مراد مسجد مدينه است.در اين باره از پيامبر سؤال كردند و حضرت جواب دادند:در شأن اين مسجد است و در آن-يعنى مسجد قبا-خير فراوانى نهفته است و همچنانكه پيشتر گفتيم مراد از آيه،هر دو مسجد است كه از آغاز بر اساس تقوا بنا گرديده است و علّت آن كه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله مسجد مدينه را هم ذكر كرده‌اند،اين بوده است كه حضرت اختصاص اين آيه را به مسجد قبا از ذهن مردم خارج سازند.

بيهقى در كتاب«دلائل»خود در مورد آيۀ وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِرٰاراً از ابن عباس اين چنين نقل كرده است كه:گروهى از انصار مسجدى را بنا كردند،ابو عامر بدانان گفت:مسجد خود را بسازيد و از آنچه كه قدرت و ساز و برگ داريد بدان مسلح شويد؛ زيرا من به سوى قيصر روم رهسپارم تا اين كه سپاهى را از سوى او براى اخراج محمد و يارانش بياورم.

هنگامى كه از ساختمان مسجد فارغ گشتند به خدمت پيامبر صلّى اللّه عليه و اله آمده،گفتند:ما ساختمان مسجد خود را به پايان برده‌ايم و دوست داريم كه شما در آن نمازى گزارده،