335عرض آن،گاه ده متر و گاه 20 متر در نوسان است.در دو طرف جاده خانه‌هايى كه بيشتر دو طبقه بوده و به وسيلۀ سنگ خارا ساخته شده،ديده مى‌شود.اين خانه‌ها فقط در موسم حج مسكونى است و آب و هواى آن به علت آن كه منطقۀ دشت است و اطرافش به وسيلۀ كوههاى بلند،پوشيده شده،گرم است و در موسم حج به علت حضور هزاران حاجى در يك زمان،گرمتر مى‌شود.
در منا؛جمرات سه‌گانه،مسجد خيف،مسجد كوثر،غار مرسلات و صخره‌اى-كه بدان مسجد كبش نيز گفته مى‌شود-قرار دارد.مسجد كبش جايگاهى است كه حضرت ابراهيم عليه السّلام قصد داشت،فرزند خود حضرت اسماعيل عليه السّلام را در آنجا قربانى كند.اين مساجد و اماكن را صبحگاه روز 12 ذى الحجه سال 1318 ه.زيارت كردم و اينك شرحى از ديده‌هاى خود را براى شما بازگو مى‌كنم.
مسجد خيف
اين مسجد در منا،در سمت جنوبى شخصى كه از عرفات و در سمت راست شخصى كه از مكه بدانجا وارد مى‌شود،قرار گرفته است.(نقشه صفحۀ قبل را ببينيد) مسجد منا،مسجدى وسيع با بنايى محكم و مستطيل شكل است كه طول ضلع شمالى آن 130 متر و ضلع غربى آن صد متر است كه بزرگترين درب آن در ديوار ضلع شمالى قرار گرفته و بر بالاى آن مناره‌اى به ارتفاع 14 متر كه با آجر سرخ بنا گرديده،قرار دارد.در سمت چپ كسى كه بدان وارد مى‌شود،قبرستانى است كه بر روى گورهاى آن و بر بالاى نيم‌طاقها گنبدهايى ساخته شده است.در سمت غربى مسجد،چهار شبستان ساخته شده كه هر شبستان از شمال مسجد تا جنوب آن امتداد دارد.عرض اين چهار شبستان از صحن مسجد تا ديوار غربى آن 37 متر است.در هر يك از ديوارهاى شبستان،از شمال تا جنوب،21 و نيم طاق زده شده است.سقف شبستانها به وسيلۀ گنبدهايى پوشيده شده كه اين گنبدها از درون شبستان ديده مى‌شود ليكن در بالاى بام مسجد،هيچگونه برآمدگى نيست و سطح آن صاف مى‌باشد.عرض هر شبستان چهار متر و نيم است كه با احتساب ضخامت ديوارها اين عرض به 9 متر مى‌رسد.پهناى ديوارهايى كه گنبدهاى شبستان بر