152
اين مقدار 33 عدد بوده و 1150 نفر در آن مشغول به تحصيل بودهاند.مشهورترين اين مدارس،مدرسه صوليه است.شخص نيكوكارى به نام شيخ رحمة اللّه هندى صاحب كتاب«اظهار الحق»آن را ساخته است كه هم اكنون در آن قرآن و تجويد و نيز مقدارى زبان عربى و حساب و هندسه تدريس مىشود،هزينه آن از بخششهايى كه توسط مسلمانان هند ارسال مىگردد،تأمين مىشود،همچنين در مكه،مدرسۀ ديگرى نظير مدرسۀ پيشين وجود دارد.
مكه داراى دو كتابخانۀ كوچك است؛نخستين آن در باب أمّ هانى قرار دارد كه به نام كتابخانۀ شروانىزاده محمد رشدى پاشا،والى سابق حجاز،موسوم است و ديگرى در باب الدريبه نزديك باب السلام است كه بدان كتابخانه سليمانى گفته مىشود،اين كتابخانه توسط سلطان عبد المجيد عثمانى از كتابهاى پراكنده مسجد الحرام و مقدارى كتابهاى ارسالى از استانبول تأسيس گرديده است.
هر يك از دو كتابخانۀ ياد شده،داراى فهرستى دستنويس بوده و كتابدارى در آن مشغول به كار است.بيشتر كتابهاى اين دو كتابخانه به زبان عربى و در زمينه علم نحو،فقه، ادبيات و تاريخ مىباشد و نيز تعدادى كتاب به زبان فارسى و اردو و تركى و جاوى(زبان ملايو)به چشم مىخورد.
در مكه بيمارستانى ارتشى و نيز بيمارستان ديگرى جهت غريبان كه شرح آن خواهد آمد،وجود دارد.
مكه داراى 17 كارخانه و دو كارگاه دباغى پوست و دو كشتارگاه و دو انبار بزرگ مىباشد.در شهر مكه سه قلعه وجود دارد كه در آن سربازان دولتى مستقر بوده و از شهر محافظت مىكنند،اين قلعهها عبارتند از:
1-قلعۀ جياد؛اين قلعه در سال 1196 هجرى توسط شريف سرور بن مساعده امير مكه،ساخته شد.پس از آن كه تعداد زيادى از خانههاى اطراف آن را خريدارى كرد،توانست قلعۀ مستحكمى در آن فضا،به وجود آورد.نامبرده هزينۀ فراوانى را جهت استحكام آن خرج كرد،البته پس از دو سال،بعضى از قسمتهاى آن دچار خرابى گرديد كه مجددا آن را ترميم و استحكام بخشيد.(در تصوير ص 146 اين قلعه را مىتوانيد ملاحظه نماييد).