61و خاك سجده كنند ولى در مرحلۀ بعد توسعهاى پديد آمد و آن اينكه رسول خدا اجازه داد و عملاً نيز تأييد كرد بر حصير و بوريا سجده كنند.
انس بن مالك و ابنعباس و عايشه و امّ سلمه و ميمونه و امّ سليم و عبداللّٰه بن عمر، همگى مىگويند:
«كان النّبي يصلّي على الخمرة فيسجد». 1
«پيامبر صلى الله عليه و آله بر حصير و بوريا نماز مىگزارد و بر آن سجده مىكرد.»
آرى در مراحلى كه انسان توانايى بر سجده بر زمين داغ و يا بسيار سرد را ندارد اجازه داده شد كه بر سجادۀ خود سجده كند.
بخارى از انس نقل مىكند كه:
«كُنّا نُصلّي مَعَ النّبي صلى الله عليه و آله فيضع أحدنا طرف الثوب من شدّة الحرّ فإذا لم يستطع أحدنا أن يُمكِّن جبهتَه من الأرض، بسط ثوبه». 2
«ما با پيامبر نماز گزارديم، برخى از ماها گوشهاى از