55اهل سنت نيز حاضر بودند، مسألۀ جمع بين صلاتين مطرح شد و ما برخى از اين روايات را مطرح كرديم، يكى از آنان گفت: مقصود آن است كه پيامبر نماز ظهر را در آخرين وقت و نماز عصر را در اولين وقت آن انجام داد و از اين طريق ميان دو نماز جمع كرد. در پاسخ گفتم:

مسألۀ جمع بين صلاتين، يك اصطلاح فقهى است كه گاهى به آن «جمع تقديم» و گاهى «جمع تأخير» مى‌گويند و مقصود از آن، اين است كه نمازى در وقت ديگرى خوانده شود نه اين‌كه هردو در وقت خود برگزار گردد ولى پشت‌سر هم باشند؛ زيرا چنين كارى موضوع جديدى نيست كه دربارۀ آن 20 روايت وارد شود، بلكه جمعى است مطابق قاعده و هر مسلمانى مى‌تواند نماز ظهر را در آخرين وقت فضيلت و نماز عصر را در اولين وقت فضيلت به‌جا آورد، چيزى كه به بيان جديد نياز دارد، اين است كه نماز عصر را به جلو يا ظهر را به عقب بكشد.

گذشته از اين سخن، با تعليلى كه ابن عباس گفت سازگار نيست و او فلسفۀ كار پيامبر را - كه دو نماز را با هم خواند - بيان كرد كه كار را بر امت آسان سازد. اين علت در صورتى تحقق مى‌پذيرد كه دست هر مسلمانى