44دورۀ دوم: ركود نسبى فعاليت علمى در نجف و فعال شدن حوزۀ علميۀ حِلّة.
دورۀ سوم: رونق مجدد حوزۀ علميۀ نجف و انتقال حوزۀ علميۀ اصلى از حلّة به نجف.
در نيمۀ دوم قرن دهم هجرى بار ديگر حوزۀ علميّۀ نجف مركزيت يافت. هجرت مقدس اردبيلى فقيه بزرگ آن عصر به نجف مهمترين عامل رونق يافتن حوزۀ مباركۀ آن شهر بود.
دورۀ چهارم: مركزيت حوزۀ علميۀ مقدسۀ كربلا.
اين دوره از سال 1150ه . ق. شروع گشته و تا سال 1212ه . ق. تداوم يافت.
در اين دوره نيز حركت علمى در نجف كاملاً متروك نگرديد و همواره گروهى از طلاب در آن سكونت داشتند اما كربلا مركز فعاليتهاى علمى بود.
دورۀ پنجم: عصر كمال علمى نجف.
نجف در اوائل قرن سيزدهم، به همت علامه سيد محمد مهدى بحرالعلوم شاگرد والامقام وحيد بهبهانى بار ديگر مركز فعاليتهاى علمى گرديد و در حدود دو قرن جايگاه اصلى تبيين معارف والاى اسلامى بود.
رونق فعاليتهاى علمى در اين مقطع زمانى بدان حدّ رسيد كه آن را عصر كمال علمى ناميدهاند.
مجموعههاى فقهى و اصولى ارزشمندى كه پس از گذشت سالها هنوز مدارك گرانقدر و معتبر فقه شيعه