58كاملكنندۀ فريضۀ حج باشد، طبيعتاً بايد امكان اين ديدار هم باشد و امام هم در حج حضور داشته باشد.
هم حضور فكرى و فرهنگى و تبليغى،
هم حضور شخصى و عينى.
حضور يافتن ائمّه در مراسم حج، نشانۀ ديگرى از اهميّت سياسى اينتجمّع عبادى است. بهرهگيرى از فرصتهاى كمنظير اين ايام هم با حضور آنان، بهتر و بيشتر ميسّر است.
امامان شيعه در مراسم حج، فراوان حضور مىيافتند.
سفرهاى متعدّد و پيادۀ امام حسن مجتبى عليه السلام به زيارت خانۀ خدا 1 و حضور امام زينالعابدين عليه السلام در حج و شعر معروف فرزدق دربارۀ آن حضرت، در پيش روى خليفۀ فاسق، هشامبن عبدالملك، 2 و همچنين مسافرتهاى ائمۀ ديگر و حضورشان در حج، زمينۀ اين ديدارها را فراهم مىكرده است.
علاوه بر عصر حضور ائمّه، در عصر غيبت هم - بنا به برخى روايات - حضرت حجّت، (سلام اللّٰه عليه) همه ساله در مراسم شركت مىكند، هر چند به صورتى ناشناس كه مردم عادى متوجّه آن نمىشوند.
محمدبن عثمان - يكى از سفراى چهارگانه و نايب خاص امام زمان - گفته است:
«والله ان صاحب هذا الأمر يحضر الموسم كل سنة فيرى الناس و يعرفهم و يرونه و لا يعرفونه .» 3