44چنانكه اشاره شد، نخستين كسى كه اخبار مكه را به نگارش در آورد، «ابىالوليد محمدبن عبداللّٰهبن احمد ازرقى» است كه در قرن دوم هجرى تولد يافت و در قرن سوم به سال 223 هجرى وفات نمود. 1
پس از ازرقى ابو عبداللّٰه محمدبن اسحاق فاكهى از علماى قرن سوم هجرى است كه وى نيز به تدوين «اخبار مكه فى قديم الدهر و حديثه» پرداخته و به طور مبسوطتر و كاملتر بر اساس كتاب ازرقى تاريخ مكه را به تصوير كشيده است.
بسيارى از تاريخ نگاران، اخبار مكه و حرمين را در عهد نخستين، از اين دو مورخ مشهور نقل مىكنند. در هر حال، مقصود ما در اين مقام تنها ذكر خصوصيات زمزم از كتابهاى ياد شده است.
ازرقى در خصوصيات چاه زمزم مىنويسد: «عمق زمزم از بالاترين نقطه تا پايينترين آن، شصت ذراع است (هر ذراع تقريباً نيم متر است كه حدود 30 متر مىشود).
در قعر چاه سه چشمه وجود دارد؛ يكى محاذى ركن حجرالأسود و ديگرى روبروى كوه ابوقبيس و كوه صفا و