62«كاتب چلبى» در جهان‌نما ¹ مى‌نويسد:

كه «جزيرة العمر» منسوب به «عمر بن عبدالعزيز» پادشاه هفتمين اموى است، چون واقع در يك جزيرۀ بادامى الشكل [است] كه در وسط «شط» است، جزيره ناميده‌اند، محض اين كه در طغيان شط، آسيبى به قصبچه نرسد، اطراف جزيره را با سدهاى منظم از سنگ، بلند كرده‌اند، هرگاه جسر را بردارند عبور ممكن نمى‌شود، اهالى اين قصبچه تماماً كرد و «شافعى مذهب»، و مريد خانقاه «شيخ طه» بوده و هستند. اين قصبچه و چند قلعۀ ديگر، از قديم‌الايام در تحت ملكيت خانواده «بدرخان بيك» بود، و خانوادۀ «بدرخان بيك» را كردستانيان از «آل عباس» مى‌شناسند.

ماردين

منزل شانزدهم «ماردين»، بيست فرسخ است، در كمر كوه عظيمى واقع است، از پاى كوه مزبور، الى شهر «ماردين» دو فرسخ تمام است، راهِ دستى ساخته‌اند، سنگ فرش كرده‌اند،. همه اين راه بسيار پيچ و خم دارد، ولى چنان درست كرده‌اند اين دو فرسخ راه سربالا را، كه توپ و أرّاده ² به آسانى مى‌رود.

نيم فرسخى شهر مزبور، باغات در كمر كوه آورده‌اند، اكثرى از ميوه‌هاى سردسير و گرم‌سير عمل آيد. خانه‌هاى عالى دارد، جميعاً از سنگ تراش، عوض آجر، كلاً خانه بزرگ و كوچكشان سنگ است، قلعه دارد، دو دروازه دارد، بسيار مضبوط، ارگى دارد بالا سر شهر، كه در كلّه كوه واقع است. جاى خوش آب و هوا است. عمارات‌اش كلاً طرح فرنگ است، توپ دارد، يك فوج سرباز دارد، بسيار قلعۀ صعبى ³ است، اگر آب خود قلعه كفايت خودش را بكند، در محاصره عجز ندارد، جنگل زياد در اطرافش هست،