799منعكس مىگرداند، هر اندازه دل از تيرگىها و آلودگىها منزه و به صفا و پاكى نزديكتر باشد، به همان اندازه قدرت دريافت انوار ازلى معبود در او افزونتر مىشود. آثار روحى و معنوى توجه به خدا و نيايش به تناسب شدت و ضعف تفكر و توجه متفاوت است كه گاهى در مراتب عالى همراه با جاذبۀ خاصى صورت مىپذيرد. در تعاليم اسلامى از آن تعبير به نور دلها شده است. اميرالمؤمنين على عليه السلام مىفرمايد: «
عليك بذكر اللّٰه فإنّه نور القلوب ». 1
قطع نظر از پاداش و اجر مترتب بر دعا و جدا از اثر استجابتى كه متضمن آن است، دعا اگر از حد لقلقۀ زبان بگذرد و دل با زبان هماهنگ شود و روح انسان به اهتزاز درآيد، روحانيتى متعالى خواهد داشت. آن وقت انسان درك مىكند كه در ساير اوقات چه امور بىارزشى او را به خود مشغول مىداشته و او را آزار مىداده، و تا چه اندازه اسير حقارتها بوده است. به راستى انسان وقتى كه از غير خدا چيزى مىخواهد، احساس مذلت مىكند و هنگامى كه تنها از خدا مىخواهد، احساس عزت مىكند. از اينرو دعا، هم طلب است و هم مطلوب، هم وسيله است و هم غايت، هم مقدمه است و هم نتيجه. بهترين لذايذ در نظر اولياى خدا لذت دعا و نيايش با خداست. آنها همۀ خواهشها و آرزوهاى دل خود را با محبوب حقيقى در ميان مىگذارند و بيش از آنچه كه به مطلوبهاى خود اهميت مىدهند، طلب و راز و نياز در نظر آنان اهميت دارد و هيچگونه احساس خستگى و ملالت نمىكنند. 2
حضرت على عليه السلام مىفرمايد: «پروردگارا! تو از هر مونسى براى دوستانت مونسترى و از همۀ آنها براى كسانى كه به تو اعتماد كنند، براى كارگزارى، آمادهترى.
پروردگارا! آنان را در باطن دلشان مشاهده مىكنى و در اعماق ضميرشان، بر حال آنان آگاهى و ميزان معرفت و بصيرتشان را مىدانى، رازهاى آنان نزد تو آشكار است و