1057 5 . نهضت بازگشت ادبى و زيارت حضرت معصومه عليها السلام

دكتر آرين‌پور در از صبا تا نيما مى‌نويسد: «در نيمۀ دوم قرن دوازدهم، اواخر دورۀ افشارها و كمى پيش از فتحعلى شاه نهضت نسبتاً مهمى در شعر و نثر فارسى به نام «بازگشت» آغاز شد. شهر اصفهان كانون نهضت جديد شد و شاعرانى از سبك رايج هندى برتافتند و به تقليد و تتبع طرز و شيوۀ استادان سبك خراسانى در پنج شش قرن پيش پرداختند». ¹ بر اثر هدايت و تشويق مهم‌ترين آنها يعنى مير سيد على مشتاق از سادات حسينى اصفهان منظومه‌اى از گويندگان جوان بر گرد او جمع شدند، مانند محمد خياط عاشق اصفهانى، صهباى قمى ، آذر بيگدلى، هاتف اصفهانى و حاجى سليمان بيدگلى كاشانى را كه مشاهير شعراى عهد فتحعلى شاه بيشتر شاگردان آنها بودند مى‌توان نام برد. اين شاعران علاوه بر قصايد و غزليات به سبك خراسانى و عراقى، تركيب بندهايى بسيار فصيح و سوزناكى به تقليد از تركيب بند محتشم كاشى سروده‌اند و ضمن زيارت حرم‌هاى ائمه عليهم السلام و اولاد پاك آنان در ايران، قصايد محكم و غرايى در ستايش آن حضرات و شهرهاى مذهبى و اماكن زيارتى به‌ويژه آستانۀ حضرت معصومه عليها السلام از خود به يادگار گذارده‌اند ؛ براى مثال سيد احمد هاتف اصفهانى قصيده‌اى (ماده تاريخ) در ستايش شهر قم و حرم حضرت معصومه عليها السلام دارد به مطلع: حبّذا شهرى كه سالار است در وى سرورى عدل پرور شهريارى دادگستر داورى

و همو در تاريخ مرمّت گلدستۀ حرم (1191) گفته است: سپهر مجد و خورشيد سماحت اختر عزت نظام عالم و دستور گيتى آصف دوران