213تنها در ايّام رمضان عبادتى را انجام داده باشيم بلكه در رمضان روزه مى‌گيريم تا تقوا را براى يازده ماه ديگر به ارمغان ببريم. ما با اجتناب از حلال‌ها در اين ماه، تمرين مى‌كنيم كه اجتناب از حرام‌ها را در بقيۀ سال آسان‌تر برگزار كنيم، به همين صورت است كه آداب و اعمال حج را انجام مى‌دهيم كه بر اثر آن يك عمر ذاكر باشيم. آنهم به‌گونه‌اى كه همه از خاطره‌ها و كرامت‌ها و حالات نورانى و معنوى كه براى ما در مكان‌هاى مقدس خانۀ وحى حاصل شده است ياد كنيم.
- فَمِنَ النّٰاسِ مَنْ يَقُولُ ...
اين‌جا حالات روحى دو گروه از مردم را اينگونه بيان مى‌كند: گروهى از مردم جز دنيا چيزى نمى‌بينند و آرمان و هدفشان چيزى جز دنيا نيست و سخنشان اين است كه: خدايا! به ما بهرۀ دنيا ده؛ «فَمِنَ النّٰاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا» . چنين كسانى از كمالات اخروى محروم هستند و در آن نصيبى نخواهند داشت؛ «وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ » .
گروه دوم كسانى هستند كه اصل و هدف براى آن‌ها آخرت است و مى‌گويند: خدايا! در دنيا و آخرت به ما نعمت عطا كن و از عذاب آخرت مصونمان دار؛ «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ» . بنابراين، هر كسى به ميزان درخواستى كه دارد نصيب وبهره مى‌برد و پرواضح است كه مؤمنان واقعى، هم به نعمت دنيا و هم به سعادت آخرت نايل مى‌شوند؛ «أُولٰئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمّٰا كَسَبُوا وَ اللّٰهُ سَرِيعُ الْحِسٰابِ » .
اين دسته‌بندى دربارۀ حاجيان نيز صادق است؛ زيرا گروهى تنها براى