191ما ذبح عظيمى را فداى او كرديم؛ «وَ فَدَيْنٰاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ » و اين قوچ را جبرئيل آورد. 1
در اين‌كه عظمت اين ذبح از چه جهت است، ميان مفسران گفت و گوست. در اينجا سه احتمال وجود دارد:
الف - به خاطر اين‌كه آن را خداوند فرستاده عظيم است و عظمت قرآن هم به خاطر آن است كه كلام خداست؛ پس فديه‌اى كه خدا مى‌فرستد عظيم است.
ب - اين ذبح موجب نجات شخصيت بزرگى چون حضرت اسماعيل شد و وجود اين قربانى دل پيامبر بزرگى چون ابراهيم عليه السلام را شاد كرد و پيامبرى چون اسماعيل عليه السلام را حيات دوباره بخشيد.
ج - اين ذبح با گذشت زمان به صورت يك سنّت جارى و يك حكم فقهى الهى درآمد كه سال به سال توسعه مى‌يابد و هر سال صدها هزار قربانى حلال گوشت، محرومان و مستمندان را تغذيه مى‌كند و اين فداكارى عرفانى، ياد ابراهيم و اسماعيل را در خاطره‌ها زنده مى‌كند.
حديث: پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: من فرزند دو ذبيحم. 2 «ذبيح يعنى قربانى، ذبح شده». ذبيح اول پدرش عبداللّٰه است كه عبدالمطّلب، جدّ پيامبر نذر كرده بود او را براى خدا قربانى كند؛ سپس يك‌صد شتر به امر خدا فداى او قرار داد و ذبيح دوم اسماعيل بود.