117
- إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّٰاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبٰارَكاً...
لغت: بَكَّه: همان مكّه است، بَكّ به معناى ازدحام است؛ به اين جهت كه مردم براى طواف به كعبه هجوم مىآورند. 1 در اين باره، فخر رازى نقل كرده است كه امام باقر عليه السلام در كعبه نماز مىخواند، زنى از مقابل او عبور كرد، مردى خواست مانع او شود، امام عليه السلام فرمود: مانع او نباش؛ زيرا خداوند مكّه را بكّه ناميده است؛ يعنى ازدحام در مكه امرى طبيعى است؛ مردى از مقابل زن نمازگزار عبور مىكند و يا بهعكس. به هر حال در اين مكان اين امور بلامانع است. مىبينى زنى پيش رويت و ديگرى طرف راستت مشغول نماز است و تو شانه به شانۀ زنى نماز مىخوانى و عيبى هم ندارد. در حالى كه اين امر در نقاط ديگر جايز نيست. 2
اين آيه مىفرمايد: كعبه نخستين مركز پرستش خدااست كه در روى زمين ساخته شد و محلّى براى اجتماع مردم و مايۀ هدايت آنهاست؛ از اين رو، اگر به عنوان قبلۀ مسلمانان انتخاب شده، مناسبترين انتخاب بوده و بيتالمقدس براى مسلمانان قبلۀ موقّتى بوده است و اشكال تراشى يهود در اين موضوع، بىمورد است.
اين دو آيه، به يك ايراد جنجالى يهود پاسخ مىدهد و آن مسألۀ تغيير قبله از بيتالمقدس به كعبه بود؛ زيرا اين موضوع تأثير زيادى در زندگى و موقعيت اهل كتاب گذاشت كه تا مدتهاى مديد مشاجره و بگومگوى آنان با مسلمانان به درازا كشيد. آنها مىگفتند چگونه ممكن است در آيين ابراهيم عليه السلام مكّه قبلۀ رسمى باشد، در حالى كه قبلۀ اصلى،