269او حتى نسبت به كسانى كه زمينه هدايت را از كف داده بودند و در برابر حق سركشى مى‌كردند و دشمن سرسخت آرمان‌هاى رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله به شمار مى‌رفتند، خود را مسئول مى دانست. ايشان مى‌كوشيد آنان را از آتش دوزخ رهايى بخشد. در اين راه تا بدانجا پيش مى‌رفت كه خداى سبحان از ايشان مى‌خواست خويشتن‌دارى كند و خود را به زحمت نيندازد:

طه مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقىٰ . (طه: 1)

قرآن را بر تو نازل نكرديم كه اين مقدار خود را به زحمت اندازى.

انسان به بركت تكليف و حس مسئوليت مى‌تواند نردبان تعالى را بپيمايد.

اساساً آدمى در برابر خود، ديگران و خداى خود مسئول است. پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در اين باره مى‌فرمايد:

همه شما نسبت به زيردستان خود مسئول هستيد. پس حاكم نسبت به رعيت خود مسئوليت دارد. مرد، سرپرست خانواده است و نسبت به آنها وظيفه دارد.

زن، نگهبان خانه شوهر و فرزندان اوست و نسبت به آنها مسئوليت دارد. بنده هم نگهبان اموال مولاى خود است و در اين باره مسئول است. آگاه باشيد كه همه شما بندگان هستيد و نسبت به رعيت خود مسئوليت داريد. ¹

تنها در پرتو احساس مسئوليت در برابر جامعه است كه رعايت حقوق ديگران معنا مى‌يابد. مسلمان بودن، حقوق و تكاليف ويژه‌اى را براى فرد به بار مى‌آورد كه مسئوليت در برابر هم‌كيشان يكى از آنهاست. هركس صداى آنها را بشنود و به فريادشان نشتابد، مسلمان نيست. اين مسئوليت‌پذيرى به طور كامل در پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله نمودار بود، به گونه‌اى كه خداوند متعال در آيه كريمه مى‌فرمايد:

فَلَعَلَّكَ بٰاخِعٌ نَفْسَكَ عَلىٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِيثِ أَسَفاً. (كهف: 6)

گويى تو مى‌خواهى به خاطر رفتار آنان، خود را از غم و اندوه هلاك كنى؛ اگر به اين گفتار ايمان نمى‌آورند.