264اصولاً مردمى كه امور مهم خود را با مشورت يكديگر انجام مىدهند، كمتر گرفتار لغزش و پشيمانى مىشوند و آنان كه گرفتار خودرأيى و استبدادند، هرچند افراد فوقالعادهاى باشند، در اشتباه به سر مىبرند. در حديث نبوى آمده است:
هنگامى كه زمامداران شما، نيكانتان و توانگران شما، سخاوتمندانتان باشند و كارهايتان به مشورت انجام شود، در اين هنگام، روى زمين از زيرزمين براى شما بهتر است (شايسته زندگى و بقا هستيد)، ولى اگر زمامدارانتان، بدان و توانگرانتان، افراد بخيل باشند و كارها به مشورت برگزار نشود، در اين صورت، زيرزمين از روى آن براى شما بهتر است. 1
رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله پيوسته با ياران خود مشورت مىكرد. در جنگ احد پس از آنكه نيروهاى اطلاعاتى پيامبر به آن حضرت گزارش دادند كه قريش در تدارك حمله به مدينه است، آن حضرت براى رويارويى با لشكر قريش، شوراى نظامى تشكيل داد و فرمود: نظر مشورتى خود را بيان كنيد.
عبداللّٰه ابن ابّى (سر كرده منافقان مدينه) پيشنهاد كرد كه در شهر بمانند و با دشمن روبهرو شوند و گفت: اى رسول خدا! ما در جاهليت داخل شهر مىجنگيديم و زنان و كودكان را در اين حصارها جاى مىداديم و به ايشان مقدارى سنگ مىداديم، به گونهاى كه به خدا سوگند، گاهى يك ماه بچهها مىتوانستند ما را با آوردن سنگ در مبارزه با دشمن يارى كنند. خانههاى مدينه را هم به گونهاى به هم متصل مىكرديم كه از هر سو چون دژى بود كه زنها و بچهها از بالاى حصارها سنگ مىزدند و ما در كوچهها با شمشيرهايمان نبرد مىكرديم.
نوجوانانى كه در بدر حضور نداشتند، خواهان بيرون رفتن و رويارويى با دشمن بودند. برخى از مردان كامل و خيرخواه و خبير چون حمزة بن عبدالمطلب،