274باراندازشان گردانيد تا افراد از اعماق قلب بهسرعت از ميان فلات و دشتهاى دور و از درون واديها و درههاى عميق و جزائر از هم پراكندۀ درياها به آنجا روى آورند تا به هنگام سعى شانهها را حركت دهند و «لا اله الاّ اللّٰه» گويان اطراف خانه طواف كنند و با موهاى آشفته و بدنهاى پرگرد و غبار بهسرعت حركت كنند؛ لباسهايى كه نشانه شخصيتهاست كنار انداخته و با اصلاح نكردن موها قيافۀ خود را تغيير دهند.
اين آزمونى بزرگ، امتحان شديد و آزمايشى آشكار و پاكسازى و خالص گردانيدن مؤثر است كه خداوند آن را سبب رحمت و رسيدن به بهشتش قرار داده است.
اگر خداوند خانه محترمش و محلهاى انجام وظايف حج را در ميان باغها و نهرها و سرزمينهاى هموار و پرداخت و پرثمر، مناطق آباد و داراى خانه و كاخهاى بسيار و آبادىهاى به هم پيوسته در ميان گندمزارها، باغهاى خرم و پرگل و گياه، در ميان بستانهاى زيبا و پرطراوت و پرآب در وسط باغستانى بهجتزا و جادههاى آباد قرار مىداد به همان نسبت كه آزمايش و امتحان سادهتر بود پاداش و جزا نيز كمتر بود.
و اگر پى و بنيان خانۀ كعبه و سنگهايى كه در بناى آن بهكار رفته از زمرد سبز و ياقوت سرخ و نور و روشنايى بود شك و ترديد ديرتر در سينههاى ظاهربين رخنه مىكرد و كوشش ابليس بر قلبها كمتر اثر مىگذاشت و وسوسههاى پنهانى از مردم منتفى مىگشت.
اما خداوند بندگانش را با انواع شدايد مىآزمايد و با انواع مشكلات دعوت به عبادت مىكند و به اقسام گرفتاريها مبتلا مىنمايد تا تكبّر را از قلبهايشان خارج سازد و خضوع را در آنها جايگزين نمايد، بابهاى فضل