267 «لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللّٰهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ » ¹.

خداوند به وعدۀ خود نسبت به پيروزى اسلام بر كفر صادقانه وفا كرد؛ زيرا در حملۀ اول، در همين جنگ، با لطف و اذن خداوند، حواس دشمن را گرفتيد و تارومار كرديد.

«حَتّٰى إِذٰا فَشِلْتُمْ وَ تَنٰازَعْتُمْ » ².

ليكن، رمز شكست در پايان كار اين بود كه شما را ضعف و ترس فراگرفت، با اينكه پيامبر اكرم(صلّى اللّٰه عليه و آله) فرموده بود، سنگر خود را (در رابطه با حفاظت كوه‌هاى احد) رها نكنيد، همين كه خيال كرديد، حفاظت مانع رسيدن شما به غنائم جنگى است، در اثر اختلاف با يكديگر سنگر را رها كرده و از پنجاه نفر محافظ، چهل نفر بخاطر رسيدن به دنيا، به سراغ جمع غنائم رفتيد، دشمن نيز، از همان راه نفوذ كرد و ده نفر ديگر از شما را كشت. آرى، اگر شما با وحدت كلمه، در حفاظت سنگر، استوار باقى مى‌مانديد به چنين سرنوشت تلخى دچار نمى‌شديد.

«وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا أَرٰاكُمْ مٰا تُحِبُّونَ » ³.

با اينكه خداوند پيروزى مورد علاقه را در مرحلۀ اول حمله، به شما نشان داد، ولى دستور رهبر را رها كرديد، لذا شكست خورديد. از اين آيات درس بزرگى مى‌توان گرفت؛ يعنى، رمز شكست مسلمين در احد، سه عامل بود:

1 - سستى و ترس.

2 - تفرقه.