67

فصل دوم:حرم الهى

«حرم» محدوده‌اى مشخص است كه فاصلۀ مرز آن تا كعبه در جهات گوناگون، متفاوت است. حرم از سمت شمال و شمال غربى، به «مسجد تنعيم» در راه مدينه، از جنوب و جنوب متمايل به شرق، به «اِضائة اللبن» در مسير يمن، از شرق و شرق متمايل به جنوب، به «جعرانه» در نزديكى سرزمين منا و مشعرالحرام و در راه طائف، و از غرب و غرب متمايل به شمال، به «حديبيه» در مسير جده محدود است. براى تشخيص حدود حرم، در اطراف مكه نشانه‌هايى نصب شده است.

حضرت امام على بن موسى‌الرضا(ع) در پاسخ به اين سؤال كه چرا نسبت حدود حرم به كعبه متفاوت و در برخى جهات نزديك و در بعضى ديگر دورتر است؟ فرمود: پس از هبوط آدم(ع) خداوند در موضع كعبه ياقوت سرخ رنگى قرار داد كه حدود حرم براساس شعاع تابش نور آن ياقوت است؛ «

إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمَّا أَهْبَطَ آدَمَ مِنَ الْجَنَّةِ هَبَطَ عَلَى أَبِى قُبَيْسٍ فَشَكَا إِلَى رَبِّهِ الْوَحْشَةَ وَأَنَّهُ لَا يَسْمَعُ مَا كَانَ يَسْمَعُهُ فِى الْجَنَّةِ فَأَهْبَطَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ يَاقُوتَةً حَمْرَاءَ فَوَضَعَهَا فِى مَوْضِعِ الْبَيْتِ فَكَانَ يَطُوفُ بِهَا آدَمُ فَكَانَ ضَوْؤُهَا يَبْلُغُ مَوْضِعَ الْأَعْلَامِ فَيُعَلَّمُ الْأَعْلَامُ عَلَى ضَوْئِهَا وَجَعَلَهُ اللَّهُ حَرَماً ». ¹ اين مطلب به گونه‌اى ديگر از امام‌باقر(ع) نقل شده است. طبق اين نقل، خداى سبحان به جبرئيل(ع) فرمان داد تا براى تسكين آدم و حوّا نزد آنها رفته، آنها را در خيمه‌اى بهشتى سُكنى دهد، «

فَاهْبِطْ عَلَيْهِمَا (آدم و