231

فصل چهاردهم:پايان حجّ

ورود و خروج صادقانه

همان‌طور كه مبدأ جهان هستى خداوند بوده و پايان آن نيز ذات اقدس اوست؛ هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ ، ¹ همچنين آغاز همۀ موجودات از خدا و انجام و خاتمۀ كار همۀ آنها به سوى اوست؛ إِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَيْهِ رٰاجِعُونَ ، ² أَلاٰ إِلَى اللّٰهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ . ³ بنابراين، بايد ابتديا هر كارى از انسان موحّد به نام خدا و انتهاى آن نيز به ياد او باشد و هيچ كارى را بدون نام خدا شروع نكند و از هيچ عملى، بدون ياد خدا خارج نشود. معناى نام و ياد خدا در آغاز و انجام هر كار، حضور اعتقاد توحيدى او در متن عمل و توجه به شهود خداوندى در صحنۀ كار است.

يكى از مهم‌ترينِ آن امور، حج است؛ زيرا بايد ورود در آن با احرام و لبيك گفتن، بر اساس توحيد و صدق نيت بوده و خروج از آن در پايان حج و وداع كعبه نيز بر پايۀ توحيد و صدق ارادت باشد. ⁴ از اين‌رو حضرت امام‌رضا(ع) هنگام توديع كعبه فرمود:

«اللّهُمَّ إنّى أنْقَلِبُ عَلى أنْ لا إلهَ إلاّ أنْتَ» . ⁵ يعنى پروردگارا! من بر اساس توحيد و نفى هرگونه طاغوت و معبود دروغين، به كار خويش پايان داده و از حج و زيارت كعبه باز مى‌گردم.