196حضور مادى در كنار مقام ظاهرى وى زمينه‌اى براى ادراك مقام‌هاى معنوى اوست كه بخش از آنها از آيات وَ إِبْرٰاهِيمَ الَّذِي وَفّٰى ، ¹ لَحَلِيمٌ أَوّٰاهٌ مُنِيبٌ ، ² كٰانَ أُمَّةً قٰانِتاً لِلّٰهِ حَنِيفاً وَ لَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ * شٰاكِراً لِأَنْعُمِهِ اجْتَبٰاهُ وَ هَدٰاهُ إِلىٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ ³... و روشن‌تر از همه از آيۀ شريفۀ إِنِّي جٰاعِلُكَ لِلنّٰاسِ إِمٰاماً ⁴استفاده مى‌شود.

«ظاهر» نماز طواف اين است كه انسان در مكانى كه ابراهيم(ع) ايستاده، به نماز ايستد و «باطن» آن اين است كه مكانت خليل حقّ را دريابد و در آن مكانت مستقر شده، نماز چون نماز حضرت‌ابراهيم بگزارد و همان‌گونه كه از بيان نورانى امام‌سجاد(ع) استفاده مى‌شود: اكنون كه به جايگاه ابراهيم خليل قدم گذاشته، بايد با هر طاعتى آشنايى برقرار كرده و از هر معصيتى، ابراز انزجار كند. ⁵

كسى كه با معرفت به اسرار عبادت، عمره يا حج مى‌گزارد قدم جاى قدم انبيا و ائمه(عليهم السلام) مى‌گذارد و با توجه به سؤال امام‌سجاد(ع) از شبلى كه «آيا در مقام ابراهيم، ابراهيم‌گونه نماز خواندى و بينى شيطان را به خاك ماليدى؟» ⁶ آنگاه كه به مقام ابراهيم مى‌رسد در مكانت ابراهيم(ع) ايستاده و ابراهيم‌گونه نماز مى‌گزارد و بينى شيطان را به خاك مى‌مالد. اما كسى كه در حال نماز، خلوص و خضوع و حضور قلب ندارد و گرفتار دسائس و وساوس و سياست‌بازى‌ها و مانند آن است، در جاى ابراهيم(ع) نايستاده است. او طعمۀ شيطان است و شيطان بينى او را به خاك ماليده است.

تبرك به آب زمزم

مستحب است كه زائر بيت الله بعد از طواف و نماز آن،كنار چاه زمزم رفته از آب آن