130أولاً بدان غرض از تشريع اين عمل شريف، اين باشد كه از طريق مناسك اين بيت بدانى كه مقصود اصلى از خلقت انسان، معرفت خدا و وصول به درجه عشق او و انس به حضرت اوست و اينها تحصيل نمىشود مگر به تصفيۀ قلب، و آنهم ممكن نيست مگر به حفظ نفس از شهوات و انقطاع از دنياى دنى، و قرار گرفتن در راه رنج عبادات ظاهرى و باطنى.
شارع مقدّس عبادات را يك نسق نگردانيده، بلكه مختلف وضع كرده؛ زيرا به هر يك از آنها رذيلهاى از رذائل مكلف زايل مىگردد تا به اشتغال به تمام آنها تصفيۀ تمام عيار گردد چنانكه اداى صدقات و حقوق ماليه قطع ميل مىكند از حكام دنيويه و صوم قطع مىكند، انسان را از مشتهيات نفسانيه و صلاة نهى مىكند، هر فحشا و منكر را و همچنين ساير عبادات.
چون حجّ مجمع العناوين بود، خصوصيت ديگرى در بين عبادات پيدا كرد، چه اين كه مشتمل است بر جملهاى از مشقات اعمال كه هر يك بنفسه صلاحيت تصفيه نفس را دارد؛ مانند انفاق مال كثير، قطع از اولاد و عيال و وطن، جدايى از نفوس شريره، طىّ منازل بعيده، و ابتلا به گرماى سخت و عطش شديد و انجام اعمال نا مأنوس و خلاف