113مىخواند، و با آبى كه غسل مىكند و وضو مىگيرد و با خاكى كه تيمّم مىنمايد، همه و همه مباح باشد؛ يعنى از مال حلال و مال و زكات و خمس داده شده، تهيه شده باشد؟
مگر جملات نماز باعث اتّصال به توحيد، نفى شرك انحصار عبادت در حق، توجه به قيامت، قرار گرفتن در صراط مستقيم و در يك كلمه علّت تزكيه اخلاق نيست؟
عبادات و طاعات ديگر و خلاصه تمام برنامههاى اسلامى، هر يك به صورتى با بعد سياسى و اجتماعى و اقتصادى و اخلاقى ارتباط دارند.
حج كه زمانش از نظر اداى مناسك گستردهتر از عبادات ديگر و اجتماعش از همۀ اجتماعات باشكوهتر و مكانش نقطه اتصال قلب همۀ ملّتها، از هر رنگ و نژاد، با يكديگر است، بدون ترديد بعد سياسى واجتماعى و اقتصادى و اخلاقيش فوق العادهتر و منافعش براى تمام جهانيان از عبادات ديگر بيشتر است.
اگر آنان كه مدعى خادمى حرمين شريفينند و توجيه گران اعمال آنان كه روحانى نمايان دربارى و حقوق بگيران دولتى هستند، براى يك بار حج و اعمال آن را از اسارت افكار و عقايد و قدرت خود آزاد كنند و بگذارند مسلمانان با اين جمعيت فراوان به