93و پيكر خونين آنها در دامنۀ اين كوه به خاك سپرده شده، ما را دوست مى‌دارند و ما هم آنها را دوست مى‌داريم و بر شهادت و از خودگذشتگى آنان ارج مى‌نهيم و مسلمانان نيز بايد به پيروى از پيامبرخدا صلى الله عليه و آله تا قيامت در حفظ اين ارزش معنوى بكوشند.

اين معنى، با توجّه به اينكه رسول‌اللّٰه صلى الله عليه و آله اين جمله را پس از جنگ احد و به هنگام مراجعت از سفر حج و در مراجعت از جنگ خيبر ¹ فرموده است/ مناسب به نظر مى‌رسد.

حركت مشركين به سوى مدينه

همانگونه كه پيش از اين آورديم، مشركان مكّه پس از جنگ بدر، به سرپرستى ابوسفيان، تصميم گرفتند تا همۀ قواى خود را متمركز كنند و خود را از قيد آنچه به نام محمّد و اسلام وجود دارد، رها سازند. در ضمن به دردهاى عميق خود كه از كشتگان و اسراى جنگ بدر در دل داشتند التيام بخشند و بر همان تصميم در سال سوّم هجرت و يكسال پس از جنگ بدر، پنج هزار نفر جنگجو به فرماندهى ابوسفيان به همراه پانزده نفر از زنان قريش به سرپرستى هند همسر ابوسفيان و با دويست اسب و سه هزار شتر و هفتصد نفر زره‌دار به سوى مدينه حركت كردند. آماده شدن قريش را عباس عموى پيامبر صلى الله عليه و آله به آن‌حضرت گزارش داده بود و لذا پيامبرخدا در انتظار چنين