75اين واقعيت در موارد متعددى از آيات قرآن تبيين شده است. در داستان حضرت موسى عليه السلام ، قرآن وضعيت مردم را كه تحت فشارهاى طاقتفرساى فرعون بودند، چنين تشريح مىكند:
فَمٰا آمَنَ لِمُوسىٰ إِلاّٰ ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ عَلىٰ خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَ مَلاَئِهِمْ أَنْ يَفْتِنَهُمْ وَ إِنَّ فِرْعَوْنَ لَعٰالٍ فِي الْأَرْضِ وَ إِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ. 1
«سرانجام كسى به موسى ايمان نياورد مگر فرزندانى از قوم وى، درحالىكه بيم داشتند از آنكه مبادا فرعون و سران آنها ايشان را آزار رسانند، و در حقيقت فرعون در آن سرزمين برترىجوى و از اسرافكاران بود.»
وسعت استضعاف و خودباختگى ملل مستضعف و خوف و وحشت آنان در برابر مستكبران به حدّى بود كه جز گروهى اندك از بنىاسرائيل با ترس و لرز، به موسى ايمان نياوردند. در صدر اسلام نيز مردم از ناحيه قدرتمندان و ثروتمندان فريب خورده و به چيزهايى معتقد بودند كه تصور بطلانش هم به ذهنشان خطور نمىكرد تا