166خمينى قدس سره خاتمه مىدهيم:
«مسلماً حج بىروح و بىتحرك و قيام، حج بىبرائت، حج بىوحدت و حجّى كه از آن هدم كفر و شرك برنيايد، حج نيست. حج براى نزديك شدن و اتصال انسان بهصاحب خانهاست وحج تنها حركات و اعمال و لفظها نيست و با كلام و لفظ و حركت خشك، انسان به خدا نمىرسد. حج كانون معارف الهى است كه از آن محتواى سياست اسلام را در تمام زواياى زندگى بايدجستجو نمود. حجپيامآور ايجاد و بناى جامعهاى به دور از رذايل مادى و معنوى است. حج تجلّى و تكرار همۀ صحنههاى عشقآفرين زندگى يك انسان و يك جامعۀ متكامل در دنياست و مناسك حج، مناسك زندگى است و از آنجا كه جامعۀ امت اسلامى از هر نژاد و مليتى بايد ابراهيمى شود تا به خيل امت محمد صلى الله عليه و آله پيوند خورده و يكى گردد و يد واحده شود، حج تنظيم و تمرين و تشكل يك زندگى توحيدى است.» 1