42
فصل چهارم : حج، راز زندگى
اجتماعات اسلامى و نظاماتى كه جهات روحى در آنها بيشتر است بسيارند، و جملگى به منتهاى دقت رسيده، و شرايع گذشته آنها را آرزو مىنمايند و به آنها رشك مىبرند. و همانجا در ميان آن نظامات كه قوانين و موضوعات آن مرتب و آراسته است، نظام حج را مىبينى كه جلالش روشنتر و اثر آن در نفس بيشتر است، زيرا حج براى كمال توحيد و اخلاص، و نجات روح از آنچه تباه كننده او است، و براى زيادى رفعت و نيرو و بينايى و پاكى و راستى و مهربانى و لطف و همكارى بزرگترين عامل و مؤثر است، و آن انديشه، شريك كردن نيازمندان در مال، انفاق در راه خداوند - اگر چه به تمامى ثروت انسان باشد - و قربانى نمودن، اگرچه نزديكترين كسان شخص باشد، در راه مقصودى عالى كه همان تحصيل رضاى حق و خشنودى ذات اوست را در نفوس برقرار و جاىگير مىنمايد، و آنها را از نظام زندگى عادى رهايى داده و به نظام ديگرى كه در نزد پروردگار بهتر و باقىتر است راهنمايى و