153فرقههاى مختلف اسلامى تاثير فوق العاده دارد مقرر داشت، و حج اسلامى در اظهار بندگى و فروتنى براى خداى يكتا پس از آنكه براى حضرتش بتهايى را بدون برهان و حجتى شريك قرار داده بودند، بهترين مظاهر عبوديت و شعائر دينى است، و ما بعضى از اين مقاصد را قبلاً شرح دادهايم.
ابرهه نامى كه او را اشرم مىگفتند و حكومت يمن را به فرمان پادشاه حبشه در دست داشت، كنيسهاى در شهر صنعا پايتخت يمن ساخت و خواست كه عرب را به حج آن وادار نمايد، و با سپاه عظيمى براى تخريب كعبه معظمه روانه شد. ليكن خداوند تعالى خانۀ خود را نگهدارى فرمود و دشمن خويش را تباه كرد.
براى اعراب در زمان جاهليت پرستشگاهها و مراكز عبادتى بود كه به قصد حج متوجه آنها مىشدند. مانند ساختمانى كه نامش (صعيده) و در كوه احد واقع بود، و ساختمانى كه براى قبيلۀ بنىغطفان بود و آن را لبس نام گذاشته بودند و بتى را كه پرستش مىكردند در آنجا قرار داشت و آن را به كعبه تشبيه مىنمودند تا آن كه زهير بن جناب كلبى با آنها به جنگ در آمد و آن بنا را ويران نمود، و هم چنين براى قبيلۀ بنىخثعم بنايى بود كه آن را كعبه مىناميدند و بت خود را به نام ذوالخصله در آنجا گذارده بودند، و براى ربيعه خانهاى بود كه بت آنان به نام ذو الكعبات در آنجا بود.
پس حج عملى نيست كه فقط اختصاص به مسلمين داشته باشد. بلكه براى هر ملتى در روى زمين اعم از متمدن و غير متمدّن،