134مورد نظر نيست، بلكه استمرار و دوام مورد نظر است و روى همين اصل هم، عطف آن بر فعل ماضى درست است. خبر «إنّ» هم محذوف است كه «معذّبون» باشد.»
نظير همين سخن را ابىالسعود در تفسير خود نوشته است، يعنى:
منظور استمرار «صدّ» است. و لذلك حَسُنَ عطفه علىالماضى. و افزوده است كه بعضى گفتهاند:
جمله حال است از ضمير «كفروا» يعنى و «هم يصدّون».
الخازن نيز نوشته است: 1
«إن الذين كفروا» بما جاء به محمّد صلى الله عليه و آله «ويصدّون عن سبيل اللّٰه» يعنى بالمنع من الهجرة والجهاد والاسلام «والمسجد الحرام» يعنى ويصدّون عن المسجد الحرام اَلَّذِي جَعَلْنٰاهُ لِلنّٰاسِ... ؛ يعنى «قبلةً لصلاتهم ومنسكاً ومتعبّداً».
فاضل مقداد، 2 ضمن ابراز عقيدۀ قدما افزوده است كه برخى گفتهاند:
«كافرشدند كَفَرُوا درزمانگذشته وبازمىدارندو منع مىكنند ايشان، هم اكنون در سال حديبيّه، يعنى يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللّٰهِ... در زمان حال و آينده.»
نويسندۀ «اقصى البيان» هم همين گفته را تكرار كرده است؛ 3 يعنى:
«كفروا فى الماضى وهم الآن يصدّون» كه اشاره است به صدّ و منع كفّار در